نخست وزیر اسرائیل قبل از نتانیاهو کیست؟ عکس و بیوگرافی
یائیر لاپید، نخستوزیر پیش از نتانیاهو
یائیر لاپید یکی از چهرههای شاخص سیاسی در اسرائیل است که پیش از بازگشت دوباره بنیامین نتانیاهو به قدرت در سال ۲۰۲۲، بهعنوان نخستوزیر اسرائیل فعالیت داشت. دوران نخستوزیری او هرچند کوتاهمدت بود، اما در یکی از حساسترین بازههای زمانی تاریخ سیاسی این کشور رقم خورد.
تولد و زندگی شخصی
- نام کامل: یائیر لاپید (Yair Lapid)
- تاریخ تولد: ۵ نوامبر ۱۹۶۳
- محل تولد: تلآویو، اسرائیل
- پیشه اولیه: روزنامهنگار، نویسنده، مجری تلویزیون
- پدر: تومی لاپید، سیاستمدار و روزنامهنگار معروف اسرائیلی که وزیر دادگستری هم بود
- مادر: شلومیت لاپید، رماننویس
- همسر: لیهی لاپید
- فرزندان: دو فرزند
یائیر لاپید از خانوادهای اهل فرهنگ و سیاست برخاسته و پیش از ورود به سیاست، در عرصه رسانه و ادبیات فعالیت گستردهای داشت. او تا پیش از ۴۵ سالگی هیچگونه تجربه رسمی در سیاست نداشت، اما محبوبیت رسانهای بالایی در میان مردم داشت.
مسیر حرفهای پیش از سیاست
یائیر لاپید فعالیت حرفهای خود را بهعنوان روزنامهنگار آغاز کرد و در ادامه بهعنوان نویسنده مقالات و ستونهای اجتماعی در روزنامههای اسرائیلی شناخته شد. سپس به تلویزیون رفت و برنامههای محبوبی را اجرا کرد. او همچنین چند رمان و کتاب غیرداستانی منتشر کرده است.
او در رسانهها به چهرهای مردمی، خوشصحبت و متفکر شهرت داشت و همین ویژگیها زمینهساز ورودش به دنیای سیاست شدند.
ورود به سیاست و تأسیس حزب «یش عتید»
در سال ۲۰۱۲، لاپید با تأسیس حزب سیاسی جدیدی به نام یش عتید (Yesh Atid – بهمعنای “آیندهای هست”) وارد سیاست شد. این حزب، یک جریان میانهرو و سکولار بود که تمرکز اصلی آن بر مسائل اجتماعی، اقتصادی، اصلاحات حکومتی و کاهش نفوذ مذهبی در سیاست بود.
در انتخابات ۲۰۱۳، حزب یش عتید توانست با کسب ۱۹ کرسی در پارلمان (کِنِسِت)، جایگاه دوم را بعد از لیکود کسب کند، و این برای یک حزب تازهتأسیس بسیار موفقیتآمیز بود.
وزیر دارایی در دولت نتانیاهو
پس از انتخابات ۲۰۱۳، لاپید به دولت ائتلافی بنیامین نتانیاهو پیوست و به عنوان وزیر دارایی منصوب شد. او در این سمت تلاش کرد برخی اصلاحات اقتصادی اعمال کند، اما بهدلیل اختلافنظرهای شدید با نتانیاهو، در سال ۲۰۱۴ از دولت اخراج شد.
منتقد نتانیاهو و آغاز اپوزیسیون فعال
بعد از خروج از دولت، لاپید به یکی از منتقدان اصلی نتانیاهو تبدیل شد و در انتخاباتهای پیاپی بعدی نقش مهمی در تضعیف جایگاه لیکود داشت. حزب یش عتید بهمرور تبدیل به یک قدرت میانهرو در پارلمان اسرائیل شد و توانست بخش زیادی از رأیدهندگان سکولار و شهری را به خود جذب کند.
اتحاد با نفتالی بنت و تشکیل دولت جدید (۲۰۲۱)
در انتخابات مارس ۲۰۲1، پس از چندین دور بنبست سیاسی و عدم توانایی نتانیاهو در تشکیل دولت، یائیر لاپید با نفتالی بنت، رهبر حزب راستگرای «یامینا»، ائتلافی بیسابقه شکل دادند. این ائتلاف از طیفهای بسیار گوناگون سیاسی، از چپگرایان تا راستگرایان و حتی یک حزب عربی (رعام)، تشکیل شد.
در توافق این دو، مقرر شد که نخست نفتالی بنت بهمدت ۲ سال نخستوزیر باشد و سپس این سمت به یائیر لاپید واگذار شود.
نخستوزیری یائیر لاپید (ژوئن ۲۰۲۲ تا دسامبر ۲۰۲۲)
در اول ژوئن ۲۰۲۲ و پس از استعفای نفتالی بنت، یائیر لاپید بهصورت رسمی به عنوان نخستوزیر اسرائیل سوگند یاد کرد. این دوران هرچند فقط حدود ۶ ماه طول کشید، اما برای لاپید فرصتی فراهم آورد تا خود را در بالاترین سطح سیاسی اسرائیل اثبات کند.
عملکرد در دوران نخستوزیری
در دوره کوتاهمدت نخستوزیریاش، لاپید تلاش کرد تصویر اسرائیل را در صحنه بینالمللی بهبود ببخشد. از جمله:
- تقویت روابط با آمریکا و اروپا: لاپید سعی کرد روابط نزدیکی با دولت بایدن و کشورهای اروپایی ایجاد کند، برخلاف روابط پرتنش دوران نتانیاهو.
- دیدار با جو بایدن: در تیر ۱۴۰۱ (ژوئیه ۲۰۲۲)، لاپید میزبان رئیسجمهور آمریکا، جو بایدن، در سفر رسمی به اسرائیل بود.
- تأکید بر دو دولت برای حل مناقشه فلسطین: برخلاف نخستوزیران راستگرا، لاپید در سازمان ملل بر راهحل تشکیل دو دولت (اسرائیل و فلسطین) تأکید کرد؛ این موضع از سوی فلسطینیها محتاطانه مثبت تلقی شد.
- حمایت از حقوق اقلیتها و زنان: در دوره او، تنشها با اقلیت عرب اسرائیلی و گروههای سکولار تا حدودی کاهش یافت.
بازگشت نتانیاهو و پایان کار لاپید
در انتخابات زودهنگام نوامبر ۲۰۲۲، حزب لیکود به رهبری نتانیاهو توانست اکثریت نسبی را کسب کرده و با همراهی احزاب راست افراطی، دوباره دولت تشکیل دهد. در نتیجه، در دسامبر ۲۰۲۲ یائیر لاپید پس از شش ماه از نخستوزیری کنار رفت و بهعنوان رهبر اپوزیسیون فعالیت خود را ادامه داد.
دیدگاهها و جایگاه امروز
لاپید نماینده نسل جدیدی از سیاستمداران اسرائیلی است: سکولار، رسانهای، مدرن و میانهرو. او به وضوح در برابر قدرتگیری احزاب راست افراطی و مذهبی مقاومت میکند و همواره بر دموکراسی، آزادی رسانه و عدالت اجتماعی تأکید دارد.
با توجه به بحرانهای سیاسی مداوم اسرائیل، تحلیلگران احتمال بازگشت دوباره لاپید به قدرت را در آینده رد نمیکنند.
مقایسه یائیر لاپید و بنیامین نتانیاهو
| موضوع | یائیر لاپید | بنیامین نتانیاهو |
|---|---|---|
| گرایش سیاسی | میانهرو، سکولار | راستگرا، ملیگرا |
| حزب | یِش عَتید (Yesh Atid) | لیکود (Likud) |
| پیشزمینه حرفهای | روزنامهنگار، نویسنده، چهره رسانهای | نظامی (کماندوی سايرت متکال)، دیپلمات و سیاستمدار حرفهای |
| نگاه به مذهب در سیاست | حامی سکولاریسم، جدایی دین از سیاست | همپیمان با احزاب مذهبی، افزایش نفوذ دین در دولت |
| رویکرد به فلسطینیها | حامی راهحل دو دولت، مذاکرهمحور | مخالف تشکیل دولت فلسطینی، توسعه شهرکسازی |
| روابط خارجی | متمایل به اروپا و آمریکا، بازسازی وجهه اسرائیل | نزدیکی شدید با جمهوریخواهان آمریکا، تنش با اروپا |
| رویکرد به ایران | نگران فعالیتهای ایران اما معتقد به هماهنگی با جامعه جهانی | کاملاً ضد برجام، حامی گزینه نظامی علیه ایران |
| روابط با آمریکا | همکاری نزدیک با جو بایدن | روابط بسیار نزدیک با ترامپ؛ روابط پرتنش با دولت بایدن |
| رابطه با احزاب عربی داخل اسرائیل | همکاری با حزب رَعَم (عربها) در دولت | مخالفت شدید با حضور احزاب عربی در ائتلاف حکومتی |
| مدیریت بحرانها | دیپلماتیک، مبتنی بر گفتگو | اقتدارگرایانه، تهاجمی و امنیتمحور |
| سبک مدیریتی | تیمی و تعاملی | فردمحور و کنترلگرایانه |
| پروندههای قضایی | بدون پرونده فساد | متهم به چندین پرونده فساد و رشوه |
| رأیدهندگان اصلی | طبقه متوسط شهری، سکولارها | ملیگرایان، مذهبیها، شهرکنشینان |
بررسی دقیقتر چند موضوع کلیدی:
1. سیاست درباره فلسطین
- یائیر لاپید در سخنرانیاش در سازمان ملل در سال ۲۰۲۲ اعلام کرد که از راهحل تشکیل دو دولت (اسرائیل و فلسطین) حمایت میکند، مشروط بر اینکه امنیت اسرائیل تضمین شود. او همچنین سعی کرد تنشها با عربهای اسرائیلی را کاهش دهد.
- نتانیاهو بارها مخالفت خود را با تشکیل دولت فلسطینی اعلام کرده و شهرکسازیها را گسترش داده است. در دوره او تنشهای شدید و عملیات نظامی علیه غزه چندینبار رخ داد.
2. برنامه هستهای ایران
- لاپید معتقد به همکاری با جامعه جهانی برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است و در دوران او، لحن اسرائیل نسبت به ایران نسبتاً نرمتر بود.
- نتانیاهو همواره ایران را تهدید اصلی منطقه خوانده و حتی در سال ۲۰۱۵ با سفر به آمریکا و بدون هماهنگی با دولت اوباما، در کنگره سخنرانی کرد تا با برجام مخالفت کند. او حامی جدی اقدامات یکجانبه یا حتی نظامی علیه ایران است.
3. رابطه با آمریکا
- لاپید روابط نزدیکی با دولت بایدن داشت و تلاش کرد شکافهای دوران نتانیاهو را ترمیم کند.
- نتانیاهو بهشدت به ترامپ نزدیک بود. او از انتقال سفارت آمریکا به اورشلیم (قدس) توسط ترامپ حمایت کرد، اما در دوره بایدن رابطهاش تیره شد.
4. سیاست داخلی و اجتماعی
- لاپید خواهان افزایش برابری مدنی، کاهش امتیازات خاص مذهبیها، و آزادیهای اجتماعی است.
- نتانیاهو بارها با احزاب افراطی مذهبی ائتلاف کرده، و به گسترش آموزشهای مذهبی، امتیازهای دینی و محدودیتهای فرهنگی کمک کرده است.
5. سبک حکومتداری
- لاپید بیشتر با مشورت کار میکند، به رسانهها احترام میگذارد، و تلاش دارد چهرهای جهانی و معتدل از اسرائیل ارائه دهد.
- نتانیاهو شخصیت کاریزماتیک و کنترلگر دارد، رسانهها را تحت فشار قرار داده و مخالفان را تضعیف میکند. در دوران او، نگرانیهای زیادی درباره استقلال قوه قضائیه و دموکراسی مطرح شده است.
جمعبندی
یائیر لاپید و بنیامین نتانیاهو نماینده دو قطب متفاوت در سیاست اسرائیل هستند:
- لاپید چهرهای میانهرو، سکولار و اصلاحطلب است که تلاش میکند تصویر اسرائیل را در جهان بهبود دهد و روابط با فلسطینیها را از مسیر گفتوگو و تعادل حل کند.
- نتانیاهو چهرهای اقتدارگرا، راستگرا و ملیگرا است که با سیاستهای تهاجمی، همراهی با مذهبیها و فشار بر مخالفان داخلی، دههها بر سیاست اسرائیل سایه انداخته است.
در نهایت، اختلاف این دو صرفاً اختلاف شخصی نیست؛ بلکه بیانگر شکافهای عمیق سیاسی، مذهبی و اجتماعی در جامعه اسرائیل است.
